Nhất quỷ nhì ma...

Lớp học thời chiến Tôi vào học Trường Nguyễn Xuân Ôn niên khóa 1949 - 1950 vào tuổi gian nan đó. Trường học nằm sát đường quốc lộ số 1 ở Thị trấn Diễn Châu nên học hành chẳng được mấy, công việc đào hầm hào, chạy tránh tàu bay mất hết cả thời gian. Rồi trường buộc phải sơ tán về làng Mai. Làng Mai đẹp, kín đáo ẩn mình dưới những rặng dừa xanh tốt, những hàng cây cao bóng cả. Công việc phòng tránh phi cơ địch tiện lợi hơn, nhưng khổ một nỗi ở Làng Mai có một loại cây gây ngứa gọi là cây han, mọc tràn lan trong xóm thôn, quần chúng lợi dụng làm hàng rào che đậy quanh làng. Ai không biết hoặc sơ sểnh sờ vào lá nó, ngay tức thì bị dị ứng ngứa ngáy bỏng rát... Ngày ấy, cả huyện Diễn Châu mới chỉ có một trường công lập Nguyễn Xuân Ôn. Học sinh không phải đóng học phí nhưng để được ngồi trên ghế ngôi trường này, phải thi rất nghiêm minh và phải đạt điểm chuẩn cao. Đội ngũ ba thì tuyệt vời uyên thâm. Thầy hiệu trưởng Cao Xuân Huy là người có công đầu trong việc xây dựng nhà trường sau ngày cách mạng tháng Tám thành công (1946 - 1950) thời kỳ đầy khó khăn thiếu thốn. Chuyên chú Đã hơn 50 năm trôi qua, nhưng hình ảnh các đay ngày ấy, chịu gian khổ với phong trào giáo dục quê nhà vẫn in đậm trong trí tưởng tôi. Ấn tượng sâu sắc nhất đối với tôi là thầy Cao Xuân Thiệu (gọi cụ Cao Xuân Huy bằng chú). Thầy có khuôn mặt trải qua, đôi mắt sáng đẹp, đặc biệt thầy có bộ râu quai nón lúc nào cũng được cạo nhẵn thín càng làm cho thầy thêm đạo mạo nghiêm chỉnh. Trước cách mạng tháng Tám, chừng như thầy làm đến chức Tri huyện, Tri phủ gì đó, thế mà thầy nhân từ, đức độ, vị tha lắm. Tôi chưa thấy thầy quát nạt học sinh bao giờ. Đáng kính nhất là lúc có báo động máy bay oanh kích, học sinh sợ hãi nhảy lên bàn ghế, xô đẩy nhau chạy ra hầm. Thầy Thiệu vẫn tĩnh tâm, tử tế đứng quan sát hướng dẫn cho học trò xuống hầm hết, rồi thầy mới yên tâm ẩn náu. Thế mà trong bọn học sinh nghịch ngợm chúng tôi thuở ấy, có đứa dại dột đã xử tệ với thầy. Một hôm, vào giờ học Pháp văn đầu buổi sáng do thầy Thiệu dạy, thầy vào lớp, học sinh đứng dậy chào thầy như chơi lệ nhưng ngước nhìn bảng, thì bảng mới chỉ lau qua quýt. Trực nhật lớp vắng mặt, nghỉ ốm. Giẻ lau bảng không có, rồi không biết cậu nào lại bứt một nắm lá han để dưới bảng đen. Cũng tưởng như lá khoai lá mướp thường dùng, nên khi lên bục giảng bài, thầy đã cầm nắm lá độc hại đó để lau bảng. Thế là chuyện không lành đã xảy ra. Chỉ khoảnh khắc, lòng bàn tay của thầy đã bị dị ứng bừng đỏ. Thầy vứt nắm lá xuống đất, xòe bàn tay đỏ lựng lên trước năm chục cặp mắt sợ hãi của học sinh. Chúng tôi vừa thương thầy vừa giận cho sự đùa nghịch dại dột của bạn nào đó. Cả lớp học lặng im, nín thở đón đợi một cơn phẫn nộ trút giận xuống đầu mọi người. Xoa xoa tay vào nhau để làm dịu bớt sự ngứa ngáy rát bỏng, nén tức giận, thầy không nặng lời quở quang mà chỉ nhắc nhẹ một câu "Lần sau các em đừng đùa nghịch thế này nữa. Thầy đau cũng như các em đau”. Lời dạy dỗ của thầy ngắn gọn, dịu dàng mà thấm sâu vào tâm hồn chúng tôi, sợ hơn nhiều những lời quát nạt, xỉ vả. Ôi sự tinh nghịch dại dột của tuổi học trò và tấm lòng độ lượng vị tha cao cả của giáo viên! Chuyện nhỏ vậy thôi mà thành một bài học lớn đi theo suốt cuộc thế tôi. Cao Khắc Tưởng